Meduza Ludomira Różyckiego — od genezy do rekonstrukcji

Tomasz Barszcz

doi:10.2478/prm-2025-0001

.blurhash-client-img { display: none !important; }

Meduza Ludomira Różyckiego — od genezy do rekonstrukcji

Polski Rocznik Muzykologiczny

Volume 23 (2025): Issue 1 (December 2025)

By: Tomasz Barszcz

Open Access

|May 2026

Abstract

Artykuł ma charakter przeglądowy i stanowi charakterystykę Meduzy (1912), drugiej z siedmiu oper Ludomira Różyckiego (1883–1953). W tekście przedstawiono genezę powstania dzieła, okoliczności jego prapremiery w Teatrze Wielkim w Warszawie oraz odbiór przez publiczność, którego dowody zachowane są przede wszystkim w prasie epoki; zaprezentowano także analizę libretta, struktury dramaturgicznej oraz wstępną charakterystykę zastosowanych środków kompozytorskich.

References

5 listów Ludomira Różyckiego do Adolfa Chybińskiego, Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu — Oddział Zbiorów Specjalnych, sygn. Rkp 803 III/3, k. 72–78.
Search in Google Scholar Back to article
Elżbieta Jasińska-Jędrosz, Rękopisy kompozytorów Młodej Polski. Katalog, Warszawa 1997.
Search in Google Scholar Back to article
Cezary Jellenta, Meduza. Dramat w 1 akcie, w 2 odsłonach, „Dziennik Poznański” 1906 nry 261 (15 XI), 263 (17 XI), 265 (20 XI), 268 (24 XI), 271 (28 XI), 274 (1 XII), 276 (4 XII) i 278 (6 XII).
Search in Google Scholar Back to article
Cezary Jellenta, Meduza. Dramat w dwóch aktach, „Ateneum” 1908 z. I–II (styczeń–luty).
Search in Google Scholar Back to article
Cezary Jellenta, „Nie pieśń sen, lecz pieśń mocarza”. Tok energii w poezji polskiej, w: idem, Grający szczyt. Studia syntetyczno-krytyczne, Kraków 1912.
Search in Google Scholar Back to article
Katalog dzieł Ludomira Różyckiego, maszynopis, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie — Archiwum Kompozytorów Polskich [dalej: BUW–aKP], brak sygn.
Search in Google Scholar Back to article
Ludomir Różycki w zbiorach Biblioteki Głównej Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach, oprac. Iwona Bias, Katowice 1978.
Search in Google Scholar Back to article
Meduza, opera fantastyczna w 3 aktach do libretta Cezarego Jellenty, BUW–aKP, sygn. Mus. XXXVI rps 1–4. [autografy]
Search in Google Scholar Back to article
Meduza. Opera fantastyczna w 3ch aktach L. Różyckiego, słowa C. Jellenty, [po 1911], Biblioteka Narodowa, sygn. Mus.98 = mf. 27766. [wyciąg fortepianowy]
Search in Google Scholar Back to article
Meduza. Opera fantastyczna w 3 aktach, libretto Cezarego Jellenty, muzyka Ludomira Różyckiego, Warszawa—Kraków 1912. [libretto]
Search in Google Scholar Back to article
Meduza. Opera fantastyczna w 3 aktach. Partytura, Opera Śląska — Bytom 2024. [rekonstrukcja Macieja Tomasiewicza]
Search in Google Scholar Back to article
Meduza. Opera fantastyczna w 3 aktach. Wyciąg fortepianowy, Opera Śląska — Bytom 2024. [rekonstrukcja Macieja Tomasiewicza]
Search in Google Scholar Back to article
Kornel Michałowski, Opery polskie, Kraków 1954.
Search in Google Scholar Back to article
Iwona Pitwoń-Bias, Katalog tematyczny dzieł Ludomira Różyckiego, praca magisterska, maszynopis, Katowice 1975/1976, brak sygn.
Search in Google Scholar Back to article
Ludomir i Stefania Różyccy, Korespondencja z Adolfem Chybińskim z lat 1906–1942, Biblioteka Jagiellońska — Oddział Zbiorów Muzycznych, sygn. R17 i R17a.
Search in Google Scholar Back to article
Stefania Różycka, Pamiętnik z lat 1904–1962, maszynopis, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. 13317/II.
Search in Google Scholar Back to article
Ludomir Różycki, Korespondencja z lat 1904–1951, BUW–aKP, sygn. K–XXVIII–XXXIV = mf. 7370–7371a–c.
Search in Google Scholar Back to article
Ludomir Różycki, „Medusa”. Ein Renaissance-Märchen in einem Vorspiel und zwei Aufzügen. Text von Cesar Jellenta verdeutscht von Stefania Goldenring, Berlin 1913, BUW–aKP, sygn. Mus 15813. [berliński wyciąg fortepianowy]
Search in Google Scholar Back to article
Karol Szymanowski, Korespondencja. Pełna edycja zachowanych listów od i do kompozytora, t. I: 1903–1919, oprac. Teresa Chylińska, Kraków 2007.
Search in Google Scholar Back to article
Troski i spory muzykologii polskiej 1905–1926. Korespondencja między Adolfem Chybińskim i Zdzisławem Jachimeckim, oprac. Krystyna Winowicz, Kraków 1983.
Search in Google Scholar Back to article
Tomasz Baranowski, „Różycki Ludomir Aleksander”, w: Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna, red. Elżbieta Dziębowska, t. 8, Kraków 2004, s. 492–496.
Search in Google Scholar Back to article
Teresa Chylińska, „Różycki, Ludomir”, w: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, red. Stanley Sadie, t. 21, London 2001, s. 831–832.
Search in Google Scholar Back to article
Magdalena Dziadek, Polska krytyka muzyczna w latach 1890–1914. Czasopisma i autorzy, Cieszyn 2002.
Search in Google Scholar Back to article
Magdalena Dziadek, Polska krytyka muzyczna w latach 1890–1914. Koncepcje i zagadnienia, Katowice 2002.
Search in Google Scholar Back to article
Marcin Gmys, Harmonie i dysonanse. Muzyka Młodej Polski wobec innych sztuk, Poznań 2012.
Search in Google Scholar Back to article
Ewa Hauptman-Fischer, „Meduza” Ludomira Różyckiego. Modernistyczna koncepcja sztuki w renesansowej osnowie, w: Opera wobec historii, red. Ryszard Daniel Golianek, Piotr Urbański, Toruń 2012, s. 141–161.
Search in Google Scholar Back to article
Zofia Helman, Między romantyzmem a Nową Muzyką, Warszawa 2013.
Search in Google Scholar Back to article
Roman Jasiński, Na przełomie epok. Muzyka w Warszawie (1910–1927), Warszawa 1979.
Search in Google Scholar Back to article
Marcin Kamiński, Ludomir Różycki. Opowieść o życiu i twórczości, Bydgoszcz 1987.
Search in Google Scholar Back to article
Piotr Kamiński, Tysiąc i jedna opera, Kraków 2015.
Search in Google Scholar Back to article
Józef Kański, Ludomir Różycki, Kraków 1955.
Search in Google Scholar Back to article
Stefan Keym, „Różycki, Ludomir Aleksander”, w: Die Musik in Geschichte und Gegenwart, red. Ludwig Finscher, t. 14, Kassel 2005, s. 574–578.
Search in Google Scholar Back to article
Stefan Keym, Symfoniczny transfer kulturowy. Studia kompozytorów polskich w Niemczech oraz ich spotkanie z niemiecką tradycją symfoniczną 1867–1918, przeł. Barbara Świder-ska, Marcin Trzęsiok, Warszawa 2024.
Search in Google Scholar Back to article
Stefania Łobaczewska, Twórczość kompozytorów Młodej Polski, w: Z dziejów polskiej kultury muzycznej, t. 2, Kraków 1966.
Search in Google Scholar Back to article
Bogusław Schaeffer, „Różycki, Ludomir”, w: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, red. Stanley Sadie, t. 16, London 1995, s. 291–292.
Search in Google Scholar Back to article
Bogusław Schaeffer, „Różycki, Ludomir”, w: The New Grove Dictionary of Opera, red. Stanley Sadie, t. 4, London 1992, s. 78. Adam Wieniawski, Ludomir Różycki, Warszawa 1928.
Search in Google Scholar Back to article
Anna Wypych-Gawrońska, Literatura w operze — adaptacje dramatyczno-muzyczne utworów literackich w Polsce do 1918 roku, Częstochowa 2005.
Search in Google Scholar Back to article
Anna Wypych-Gawrońska, Warszawski teatr operowy i operetkowy w latach 1880–1915, Częstochowa 2011.
Search in Google Scholar Back to article
Władysław Baranowski, Nowa opera polska, „Tygodnik Polski” 1912 nr 39 (7 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Jerzy Boczkowski, Z muzyki. Teatr Wielki. „Meduza”. — Opera w 3-ech aktach — muzyka Ludomira Różyckiego, libretto C. Jellenty, „Prawda” 1912 nr 46 (16 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Ignacy Chabielski, Muzyka. Teatr Wielki. „Meduza”, opera w 3 aktach Różyckiego, treść Cezarego Jellenty, „Scena i Sztuka” 1912 nr 45 (3 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Roman Chojnacki, „Meduza”. Dramat muzyczny w 3-ch aktach Ludomira Różyckiego. Libretto podług dramatu Cezarego Jellenty, „Przegląd Muzyczny” 1912 nr 22 (15 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Michał Japołł, „Meduza”. Z powodu opery L. Różyckiego, do słów Cezarego Jellenty, „Świat” 1912 nr 43 (26 X).
Search in Google Scholar Back to article
Roman Jasiński, Przegląd prasy sprzed 50 lat. W operze polska prapremiera operowa „Meduza” L. Różyckiego (26.X.). Polska publiczność najniemuzykalniejsza w Europie. Himalaje i jajo, „Ruch Muzyczny” 1962 nr 20 (15–31 X).
Search in Google Scholar Back to article
Cezary Jellenta, „Elektra”, „Dziennik Poznański” 1909 nr 54 (7 III) (dodatek).
Search in Google Scholar Back to article
Cezary Jellenta, Koncert młodo-polski w Berlinie, „Dziennik Poznański” 1907 nr 70 (24 III).
Search in Google Scholar Back to article
Kronika. Ludomir Różycki pracuje nad nową operą p.t.: „Meduza”, „Młoda Muzyka” 1909 nr 18 (15 IX).
Search in Google Scholar Back to article
Kronika. Sezon Opery Warszawskiej, „Przegląd Muzyczny” 1913 nr 18 (15 IX).
Search in Google Scholar Back to article
„Meduza”. Dramat muzyczny w 3 aktach Ludomira Różyckiego. Libretto Cezarego Jellenty, „Przegląd Muzyczny” 1912 nr 19 (1 X).
Search in Google Scholar Back to article
„Meduza” nowa opera Ludomira Różyckiego, „Scena i Sztuka” 1912 nr 6 (3 II).
Search in Google Scholar Back to article
Nowa opera Różyckiego, „Scena i Sztuka” 1909 nr 29 (17 VII).
Search in Google Scholar Back to article
Adolf Nowaczyński, Nowa muzyka polska. Berlin, we wrześniu, „Gazeta Polska” 1906 nr 270 (4 X).
Search in Google Scholar Back to article
Opera L. Różyckiego o Leonardzie da Vinci zaginiona w czasie wojny — obecnie się odnalazła. Kompozytor odtwarza ją z partytury fortepianowej, „Kurier Codzienny” 1952 nr 95 (20 IV).
Search in Google Scholar Back to article
Henryk Opieński, „Meduza”. Dramat muzyczny w 3 aktach Ludomira Różyckiego. Libretto podług dramatu Cezarego Jellenty, „Tygodnik Ilustrowany” 1912 nr 44 (2 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Henryk Opieński, Ruch muzyczny („Meduza” L. Różyckiego. Koncerty. Henryk Melcer), „Sfinks” 1912 t. 20, z. 11 (listopad).
Search in Google Scholar Back to article
Ignacy Orski, „Meduza” L. Różyckiego, „Echo Literacko-Artystyczne” 1912 nr 2 (listopad).
Search in Google Scholar Back to article
Aleksander Poliński, Koncert kompozytorski Ludomira Różyckiego, „Kurier Warszawski” 1912 nr 3 (3 I).
Search in Google Scholar Back to article
Aleksander Poliński, „Meduza”. Opera fantastyczna w 3-ch aktach Ludomira Różyckiego; tekst Cezarego Jellenty, „Kurier Warszawski” 1912 nr 299 (28 X).
Search in Google Scholar Back to article
Aleksander Poliński, Z teatru i muzyki, „Kurier Warszawski” 1914 nr 112 (24 IV).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Reiss, Festival muzyki polskiej w Krakowie. 25 i 26 kwietnia, „Przegląd Muzyczny” 1912 nr 10 (15 V).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Rosenzweig, „Meduza”, „Tygodnik Ilustrowany” 1912 nr 41 (12 X).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Rosenzweig, „Meduza” L. Różyckiego, „Świat” 1912 nr 44 (2 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Rosenzweig, Przed premierą „Meduzy”, „Świat” 1912 nr 42 (19 X).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Rosenzweig, Warszawska kronika muzyczna, „Sztuka” 1913 t. 3, z. 7 (styczeń).
Search in Google Scholar Back to article
Józef Rosenzweig, Z opery. „Meduza”, opera fantastyczna w 3 aktach. Muzyka Ludomira Różyckiego. Libretto Cezarego Jellenty, „Kurier Poranny” 1912 nr 299 (27 X).
Search in Google Scholar Back to article
Teatr lwowski w Petersburgu, „Przegląd Muzyczny” 1913 nr 16/17 (1 IX).
Search in Google Scholar Back to article
T.U.R., Opera. „Meduza” opera w 3 aktach Lud. Różyckiego. Libretto C. Jellenty, „Miesiąc Ilustrowany” 1912 nr 7 (listopad).
Search in Google Scholar Back to article
W przededniu wystawienia „Meduzy”, „Złoty Róg” 1912 nr 43 (13 X).
Search in Google Scholar Back to article
Z., „Meduza”, „Złoty Róg” 1912 nr 46 (3 XI).
Search in Google Scholar Back to article
Z.M., Dwie nowe polskie opery, „Bluszcz” 1913 nr 4 (25 I).
Search in Google Scholar Back to article