Rycina 1
![Mechanizmy tolerancji centralnej i obwodowej, podzbiory komórek układu odpornościowego zaangażowane w ich regulację (szczegóły w tekście) oraz główne czynniki zaburzające ich funkcjonowanie, wg [54, 56, 57]](https://sciendo-parsed.s3.eu-central-1.amazonaws.com/647088b271e4585e08a9f607/j_ahem-2021-0043_fig_001.jpg?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Content-Sha256=UNSIGNED-PAYLOAD&X-Amz-Credential=ASIA6AP2G7AKGBLRLQAM%2F20260220%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20260220T054423Z&X-Amz-Expires=3600&X-Amz-Security-Token=IQoJb3JpZ2luX2VjEMX%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2FwEaDGV1LWNlbnRyYWwtMSJGMEQCIAIcLOvaISTlln4%2FlXzNjfn8tvnfZC1KbbC4dQwTpYrmAiAKAxDSG09sgH7Wf3tvjRg6sZBSvbRAk2Z6V2QO%2FJO54SrEBQiO%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F8BEAIaDDk2MzEzNDI4OTk0MCIMNOcpYj1T24cf7U%2B7KpgFM%2Bpu5%2B38bTz0YyZHN0PUGxV7Cirj6M1Ddx39zappfjf5p0WU6Rav%2Bjfccd3nduogbJX%2FT%2BnfB8hrfEziI4YUgF6gb0YB%2Fwc0qlA7GSss4Nir0VVD2RCQabEEDapxWXhCjMS1jc%2FL2%2B9tJh1fPYMWGIV77jTKP%2FHOobHTiMvPcpLYZupInQj9sHblOm1dJqpgJyJMGW2x4UkBrCeyiVWEx8d9xyrCOJqr5QskVD0iB0dXdXktv8iuU5RC6BhilYOi9DkcN9OzOOaanJhNAtgVMldnNO%2BsK%2Fn3zqqXcDdN1cv9M7wvMFPeQz0j49DWRjdc%2FaTTNknVcmCp6FtIPHON4Anw47n7bJwH6Fnv%2FiYS7IWks8n8YXLCGt7Kw32D4UrTzyQHTs%2B33UnujQeW59thhoGNRPZUHX1bseEhMUAnE9w%2FhC0g5xDM9g%2B%2BD1IXCuAVnUCNJTmOK%2F6MhbQi10vCyoB85%2BpG8QvPcYcbaKVzNPa9RedaQ49WQCIZhnuQxuI88hocP4kBH%2F9n6CsQG92BfYzMcdWhR931b5xx04%2BLTT56zq7q2F0z2%2FjpgS5hFvxNgWtVQ5EuGkE%2BKurQPioyiQSgdzxUqZL5fxvM3Z8iOI3sNrT5vep9SYBEebj34WEtNb1AcFhXpTWz8VODjTN0Z4iqVW0%2BI0fimS%2FjNtP5vm3rko%2FdOn3oXGqEJSQwrOMaHW6iFFb6awRJpch0upkXGU8qs14Siodk%2Fl4ctvE3bZjytrSqAC8hWrbIxnBQOfCKGhz4tMEmwUiVL76IcTZ09Sijr5ON5DLVOFVl97v%2FRjqOpgLgVLP9FdCzwf%2FP8nHYVa%2B1Yd2DMQjqw1FA54ZgrptqGjZinZCt0TXsa%2F7%2B%2FXxC0XnRqUP%2FuTCM0d%2FMBjqyASiYGAp0TH7cPFjU6FHk5arAsAGTUdn4VeaseEgSF%2F2SLeqsUGAKCrnOuK4WrqQY%2F3wmDl7ue3xpP696RyLLksGzZKRZFefiP6tw0zT34VXBmu2TUN%2Fs6H9U2Nfl0J14CwNTpSHVmrJHO0YHzcZe3yWWLzHQ53Nm5bJ7GA57DElFVrkQDZZc9qMwt%2F0i7SgmXiHynQnTAsupXYZxzMtWDI4yI9jVtLGVoi6Yh%2B9CvXKKXBI%3D&X-Amz-Signature=995a51e082c12bbc4bffb71db8d9bd673ca4f67c06d2609280ed771ba2db5a33&X-Amz-SignedHeaders=host&x-amz-checksum-mode=ENABLED&x-id=GetObject)
Podejrzewane autoantygeny będące obiektem autoagresji w patogenezie wymienionych powikłań cukrzycy
| Nazwa powikłania | Autoantygeny | Piśmiennictwo |
|---|---|---|
| Mikroangiopatie | kolagen typu IV | [76] |
| Retinopatia | perycyty | [77, 78, 79] |
| oxLDL | [80, 81] | |
| MPO | [82] | |
| heksokinaza 1 | [18] | |
| fumaraza | [83] | |
| anhydraza węglanowa II | [84] | |
| kolagen typu II | [85] | |
| Nefropatia | oxLDL | [86, 87] |
| komórki śródbłonka | [88] | |
| Neuropatia obwodowa | gangliozydy | [89, 90] |
| Neuropatia autonomiczna | komórki zwoju współczulnego rdzenia nadnerczy | [91] |
| Niewydolność serca w cukrzycy | α-MyHC, vimentyna, K alpha 1-tubulina, troponina, aktynina 2 | [92, 93] |
| Gastropareza | GnRH1, progonadoliberyna-2 , LH | [33, 94] |
| Neuroartropatia | oksydacyjnie zmodyfikowany kolagen typu II | [95] |
Charakterystyka najczęstszych schorzeń autoimmunizacyjnych
| Choroby autoimmunologiczne | Autoantygen | Przeciwciała wykrywane w surowicy | Czynniki genetyczne | Czynniki środowiskowe |
|---|---|---|---|---|
| Autoimmunologiczne za- palenie tarczycy | - tyreoperoksydaza (TPO) - tyreoglobulina (ATG) - receptory dla TSH | - anty-TPO obecne w 90% choroby Hashimoto i 75% Gravesa-Base- dowa (ChGB) - anty-TG w 60% choroby Hashi- moto i 30% ChGB [14], - anty-TSHr obecny w ok. 98% ChGB [15] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DR3, B8 [16], w genie CTLA-4, PTPN 22 i wiele innych oraz zaburzenia epigenetyczne [2] | nadmiar jodu, niedobór selenu, leki np. sole litu, IFN-gamma, infekcje, toksyny [17] |
| Cukrzyca typu 1 | - dekarboksylaza kwasu glutaminowego - insulina endogenna - fosfataza tyrozyny - antygeny komórek β wysp trzustki - transporter cynku 8 | - GADA, - IAA, - IA-2, IA2beta, - ICA, - ZnT8A, obecne co najmniej 4 z nich u 99% chorych z cukrzycą typu 1 [18] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DQ2, DQ8, PTPN- 22, region genu insuliny [19] oraz zaburzenia epigenetyczne [20] | zakażenia wirusowe, dieta, toksyny (pochodne N-nitrozowe), stres, warunki klimatyczne [21] |
| Choroba Addisona | - 21-hydroksylaza - 17α-hydroksylaza, - P450scc (enzym oddzielający łańcuch cholesterolu) | - przeciwko 21-hydroksylazie obecne u ok. 86% chorych [22] | HLA DR3-DQ2/ DR4-DQ8 [22], geny UGT2B28 i ADAM3A [23], metylacja DNA [24]. | zakażenia wirusowe [25], stres, leki np. IFN I i III [26] |
| Niedokrwistość złośliwa | - komórki okładzinowe żołądka - czynnik wewnętrzny | - przeciwko komórkom okładzinowym żołądka (APCA) u ok. 90% chorych - przeciwko czynnikowi wewnętrznemu (IF) u ok. 60% chorych [27] | polimorfizm pojedynczego nukleotydu rs9606756 genu transkobalaminy 2 TCN2 [28] | zakażenie H. pylori [29] |
| Celiakia | - transglutaminaza tkankowa (tTG) | - przeciwko tkankowej transgluta- minazie tTGAb [30], endomysium EmA i gliadynie AGA obserwowane u >90% chorych [11] | warianty genów HLA-DQ2, HLA-DQ8 [31] oraz polimorfizmy ponad 40 genów związanych z układem immunologicznym [32] | dieta, zaburzenie flory jelitowej [33] |