Rycina 1
![Mechanizmy tolerancji centralnej i obwodowej, podzbiory komórek układu odpornościowego zaangażowane w ich regulację (szczegóły w tekście) oraz główne czynniki zaburzające ich funkcjonowanie, wg [54, 56, 57]](https://sciendo-parsed.s3.eu-central-1.amazonaws.com/647088b271e4585e08a9f607/j_ahem-2021-0043_fig_001.jpg?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Content-Sha256=UNSIGNED-PAYLOAD&X-Amz-Credential=ASIA6AP2G7AKEREN5X3W%2F20260221%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20260221T080903Z&X-Amz-Expires=3600&X-Amz-Security-Token=IQoJb3JpZ2luX2VjEN3%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2FwEaDGV1LWNlbnRyYWwtMSJGMEQCIA4MSM3j6niEdxDJ549Fu7DGjJysfsfMiPOPsYdwPiDdAiAeNkhabAvulIbrS80G8gNcOoMjVrbZCld2nkPcWk2iPCrGBQim%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F8BEAIaDDk2MzEzNDI4OTk0MCIMXCBYAAThgIhDxF%2FrKpoFaBPSK6KwRZNo3tndntWMUCmSQ%2BE9EmKZR4j1HXUiKrPSBSgr1qa8NqLdGgblZNnJ7lZq68FIE8qxnCPENcJaIi2anKEbH3zoEtN4E1tKP%2F97GpOFOXCYQCAzypYAmkOi4dQMiAPAjHwYCZKSuQChZIFPIGoVSNE3ZP7JbdkWEz6HW6gSrfakDVwADR3zzh34AvlqXKtH%2FBH7GusocS%2FHU665CoAzfz3Rc4pKFZrr5pt4XaXlxNp23P%2FbPmj5engqMawpgwd12enxz7JjbKBxAhqvPMk9ixxsZoWFZVVdINdrhaXz1VBVQXSONvQF%2FTkoi4%2FaY%2Bp8ydogGXcS1F5hcEi4bfKuYCsjzl68OhOiU0PtXmhE7goZXJZXYflsH5wIzFQcpBQXVcuCc8JeG5yw22%2FzMbYh%2Fi8%2BXr%2BGcs06qIXTVhxd7nYdOyA194XUC2nylPfzVdaMWvw2Pdpnabq6lTVrRi68vlE0%2Fypj5pS7lvTuVnzRzamhGnf3fsibFxmi1nMsL4tdQsbIeuXBiSmsFEk%2Fqpg4yeA4ynL3iZsA0TuO%2By0ilaX%2FbXyLXNWfG8U045azXwN07M%2B4vEcQWvO5%2FvfQ%2FUAymJR3FZDPqKsh5Gbs0iGXE21L6IgOUpm3q8NOeni9z9tZZnxkV8XxOkl9h5JEH5ptAwB5cq1XRH6bdm4G%2BA64OdFEV8DUxf%2FaTSP%2B6t7drnDxRtM6IxgWhxvVbzBxxnaWch6kWslPANGZgnPmanmfkFK3QwGGt45HiIcubtKNa6g850Y7XI6j%2F6%2B7GHekThjErygmvb0lCt78WcK2jZIgMZoolmKffTOL5LC%2BpZdjGQYA3WWbwa7D7MkGPNPgcgeUNpSrql3pdXnVzrblSQ0Z8hlJuFlQMJXw5MwGOrIBgC8A19eB3LDsWqYDR5YXmyhzxspc29R8DopBEV07lOrlLoQAq%2FyNA8p7PlLRfj8AsNVhkzkIX94vnRWI26NNhoX7DFm%2Fn70ZSnmQEfWBaMcuWByHxDGmxlInHCdxmkHJvt9slHfjKq4FNWnpI4eln3OltTqf1HBvl7rsibbBvlIz8P6oc1AUMg1q7awnLYexJf5eWxjI%2B%2BvqnYAzMX7iQUVvzgp5r%2FwcRbwfLMMx7miMNQ%3D%3D&X-Amz-Signature=1b62172ce333a3dd677b4c3bced79fee67ccb1dd640b07a49d8007ee6a9808ae&X-Amz-SignedHeaders=host&x-amz-checksum-mode=ENABLED&x-id=GetObject)
Podejrzewane autoantygeny będące obiektem autoagresji w patogenezie wymienionych powikłań cukrzycy
| Nazwa powikłania | Autoantygeny | Piśmiennictwo |
|---|---|---|
| Mikroangiopatie | kolagen typu IV | [76] |
| Retinopatia | perycyty | [77, 78, 79] |
| oxLDL | [80, 81] | |
| MPO | [82] | |
| heksokinaza 1 | [18] | |
| fumaraza | [83] | |
| anhydraza węglanowa II | [84] | |
| kolagen typu II | [85] | |
| Nefropatia | oxLDL | [86, 87] |
| komórki śródbłonka | [88] | |
| Neuropatia obwodowa | gangliozydy | [89, 90] |
| Neuropatia autonomiczna | komórki zwoju współczulnego rdzenia nadnerczy | [91] |
| Niewydolność serca w cukrzycy | α-MyHC, vimentyna, K alpha 1-tubulina, troponina, aktynina 2 | [92, 93] |
| Gastropareza | GnRH1, progonadoliberyna-2 , LH | [33, 94] |
| Neuroartropatia | oksydacyjnie zmodyfikowany kolagen typu II | [95] |
Charakterystyka najczęstszych schorzeń autoimmunizacyjnych
| Choroby autoimmunologiczne | Autoantygen | Przeciwciała wykrywane w surowicy | Czynniki genetyczne | Czynniki środowiskowe |
|---|---|---|---|---|
| Autoimmunologiczne za- palenie tarczycy | - tyreoperoksydaza (TPO) - tyreoglobulina (ATG) - receptory dla TSH | - anty-TPO obecne w 90% choroby Hashimoto i 75% Gravesa-Base- dowa (ChGB) - anty-TG w 60% choroby Hashi- moto i 30% ChGB [14], - anty-TSHr obecny w ok. 98% ChGB [15] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DR3, B8 [16], w genie CTLA-4, PTPN 22 i wiele innych oraz zaburzenia epigenetyczne [2] | nadmiar jodu, niedobór selenu, leki np. sole litu, IFN-gamma, infekcje, toksyny [17] |
| Cukrzyca typu 1 | - dekarboksylaza kwasu glutaminowego - insulina endogenna - fosfataza tyrozyny - antygeny komórek β wysp trzustki - transporter cynku 8 | - GADA, - IAA, - IA-2, IA2beta, - ICA, - ZnT8A, obecne co najmniej 4 z nich u 99% chorych z cukrzycą typu 1 [18] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DQ2, DQ8, PTPN- 22, region genu insuliny [19] oraz zaburzenia epigenetyczne [20] | zakażenia wirusowe, dieta, toksyny (pochodne N-nitrozowe), stres, warunki klimatyczne [21] |
| Choroba Addisona | - 21-hydroksylaza - 17α-hydroksylaza, - P450scc (enzym oddzielający łańcuch cholesterolu) | - przeciwko 21-hydroksylazie obecne u ok. 86% chorych [22] | HLA DR3-DQ2/ DR4-DQ8 [22], geny UGT2B28 i ADAM3A [23], metylacja DNA [24]. | zakażenia wirusowe [25], stres, leki np. IFN I i III [26] |
| Niedokrwistość złośliwa | - komórki okładzinowe żołądka - czynnik wewnętrzny | - przeciwko komórkom okładzinowym żołądka (APCA) u ok. 90% chorych - przeciwko czynnikowi wewnętrznemu (IF) u ok. 60% chorych [27] | polimorfizm pojedynczego nukleotydu rs9606756 genu transkobalaminy 2 TCN2 [28] | zakażenie H. pylori [29] |
| Celiakia | - transglutaminaza tkankowa (tTG) | - przeciwko tkankowej transgluta- minazie tTGAb [30], endomysium EmA i gliadynie AGA obserwowane u >90% chorych [11] | warianty genów HLA-DQ2, HLA-DQ8 [31] oraz polimorfizmy ponad 40 genów związanych z układem immunologicznym [32] | dieta, zaburzenie flory jelitowej [33] |