Absolute vs. Program Music? Dramaturgical Topics and Program-Related New Formal Strategies as Alternatives to an Outdated Perception Pattern

Muzyka instrumentalna jest nadal często postrzegana przez pryzmat domniemanej dychotomii między muzyką absolutną a programową. Dychotomia ta wywodzi się z historycznej kontrowersji, która jest bardzo wymowna dla powstania muzykologii na ziemiach niemieckich od 1850 roku, lecz mniej pomocna w zrozumieniu muzyki instrumentalnej klasycznej i romantycznej, gdyż sugeruje czarno--biały obraz zamiast bardziej zróżnicowanej perspektywy na poetyckie, ekspresyjne i inne odniesienia do świata życia w muzyce.

Artykuł przedstawia dwa alternatywne podejścia, które przerzucają mosty nad starymi podziałami tego przestarzałego wzorca percepcyjnego. Z jednej strony zarysowuje teorię toposów dramaturgicznych, które kształtują doświadczenie muzyczne w utworach instrumentalnych z programem i bez programu; z drugiej strony pokazuje, jak aspekty programowe przyczyniają się do powstania nowych strategii formalnych, które funkcjonują również niezależnie od programu. Przykłady pochodzą z utworów instrumentalnych kompozytorów niemieckich germańskich, francuskich i polskich z „długiego XiX wieku” (od późnego Mozarta i Schuberta po Noskowskiego, Morawskiego i Debussy’ego).