Naśladując Orfeusza… Wyimki o kompozycjach Wojciecha Kilara do filmu w trzech odsłonach

Iwona Grodź

doi:10.2478/prm-2025-0004

.blurhash-client-img { display: none !important; }

Naśladując Orfeusza… Wyimki o kompozycjach Wojciecha Kilara do filmu w trzech odsłonach

Polski Rocznik Muzykologiczny

Volume 23 (2025): Issue 1 (December 2025)

By: Iwona Grodź

Open Access

|May 2026

Abstract

Tematem eseju jest muzyka filmowa Wojciecha Kilara (1932–2013), analizowana na wybranych przykładach, traktowana jako rodzaj symbolu ujawniającego treści niewyrażalne w medium werbalnym i wizualnym. Celem analizy jest próba zmierzenia się z pytaniem o to, jaki wkład mo-że wnieść muzyka do sztuki ruchomych obrazów. Na marginesie wskazane zostaną też strategie kompozytorskie, które zastosował Wojciech Kilar, tworząc muzykę do wybranych filmów. Wybitne sfunkcjonalizowanie muzyki w dziele audiowizualnym zostało pokazane na przykładzie ścieżek dźwiękowych do takich filmów, jak: Lalka w reżyserii Wojciecha J. Hasa (1968), Iluminacja Krzysztofa Zanussiego (1972) i Bram Stoker’s Dracula Francisa Forda Coppoli (1992).

References

Janusz Cegiełła, Szkice do autoportretu polskiej muzyki współczesnej, Kraków 1976.
Search in Google Scholar Back to article
Roman I. Drozd, Podstawowe zagadnienia sacrum w muzyce, „Wartości w Muzyce” 2013 nr 5, s. 34–60.
Search in Google Scholar Back to article
Filozofia muzyki. Doświadczenie. Poznanie. Znaczenie, red. Marta Gamrat, Małgorzata A. Szyszkowska, Kraków 2022.
Search in Google Scholar Back to article
Filozofia muzyki. Studia, red. Krzysztof Guczalski, Kraków 2003.
Search in Google Scholar Back to article
Urszula Gajewska, Język religijny w badaniach filozoficznych, teologicznych i religioznawczych, „Słowo. Studia Językoznawcze” 2012 nr 3, s. 73–83.
Search in Google Scholar Back to article
Iwona Grodź, „Wczoraj, dziś i jutro...”. Muzyka w filmowej adaptacji „Ziemi obiecanej” Władysława Reymonta, w: „Wskrzesić choćby chwilę...”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. Mateusz Bourkane, Radosław Okulicz-Kozaryn, Agnieszka Sell, Marek A. Wedemann, Poznań 2017, s. 401–415.
Search in Google Scholar Back to article
Alicja Helman, Dźwięczący ekran, Warszawa 1968.
Search in Google Scholar Back to article
Alicja Helman, Na ścieżce dźwiękowej, Kraków 1968.
Search in Google Scholar Back to article
Alicja Helman, Rola muzyki w filmie, Warszawa 1964.
Search in Google Scholar Back to article
Antonina Karpowicz-Zbińkowska, W poszukiwaniu kryteriów sakralności muzyki, „Christianitas. Religia — Kultura — Społeczeństwo” 2007 nr 33, s. 169–174.
Search in Google Scholar Back to article
Wojciech Kilar, Na Jasnej Górze... odnalazłem wolną Polskę... i siebie. Z Wojciechem Kilarem o jego zażyłości z Matką Jasnogórską, spotkaniu z Najwyższym Twórcą, o życiu, ojczyźnie i muzyce rozmawia o. Robert Łukaszuk Osppe, Częstochowa 2003.
Search in Google Scholar Back to article
Krzysztof Komeda, Rola muzyki w dziele filmowym, „Kwartalnik Filmowy” 1961 nr 2, s. 35–38.
Search in Google Scholar Back to article
Zofia Lissa, Estetyka muzyki filmowej, Kraków 1964.
Search in Google Scholar Back to article
Zofia Lissa, Szkice z estetyki muzyki, Kraków 1965.
Search in Google Scholar Back to article
Marcin Tadeusz Łukaszewski, Wokół pojęcia sacrum w muzyce, „Musica Sacra Nova” 2007 nr 1, s. 29–53.
Search in Google Scholar Back to article
Maria Malatyńska, Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz, Scherzo dla Wojciecha Kilara, Kraków 2003.
Search in Google Scholar Back to article
Muzyka (nie)absolutna, https://www.amuz.bydgoszcz.pl/wydarzenia/muzyka-nie-absolutna-53-konferencja-muzykologiczna-zkp/ [dostęp: 06.12.2024].
Search in Google Scholar Back to article
Muzyka w muzyce. Spotkania muzyczne w Baranowie 1977, red. Teresa Malecka, Leszek Polony, Kraków 1980.
Search in Google Scholar Back to article
O języku religijnym: Zagadnienia wybrane, red. Maria Karpluk, Jadwiga Sambor, Lublin 1988.
Search in Google Scholar Back to article
Elżbieta Ostrowska, Dreaming, Drifting, Dying: The Narrative Inertia in Wojciech Has’s “Lalka”/The Doll (1967), „Studies in Eastern European Cinema”2013, vol. 4, no. 1, s. 63–78.
Search in Google Scholar Back to article
Jacek Pająk, Dźwięk w filmie. Między sztuką a rzemiosłem, Warszawa 2018.
Search in Google Scholar Back to article
Mirosław Perz, Interpretacje muzycznego „sacrum” w kontekście polskiej tradycji, w: Współ-czesna polska religijna kultura muzyczna. Materiały z sympozjum zorganizowanego przez Instytut Muzykologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 15–17 lutego 1989 r., red. Bolesław Bartkowski, Stanisław Dąbek, Antoni Zoła, Lublin 1992, s. 21–35.
Search in Google Scholar Back to article
Anna G. Piotrowska, O muzyce i filmie. Wprowadzenie do muzykologii filmowej, Kraków 2014.
Search in Google Scholar Back to article
Bohdan Pociej, Sacrum w muzyce romantycznej, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1987 t. 34, z. 7.
Search in Google Scholar Back to article
Klaudia Podobińska, Leszek Polony, Cieszę się darem życia. Rozmowy z Wojciechem Kilarem, Kraków 1997.
Search in Google Scholar Back to article
Leszek Polony, Kilar. Żywioł i modlitwa, Kraków 2005.
Search in Google Scholar Back to article
Leszek Polony, Poetyka muzyczna Mieczysława Karłowicza. Program literacki, ekspresja i symbol w poemacie symfonicznym, Kraków 1986.
Search in Google Scholar Back to article
Piotr Pomostowski, Muzyka w filmie, Warszawa 2019.
Search in Google Scholar Back to article
Małgorzata Przedpełska-Bieniek, Dźwięk w filmie, Warszawa 2009.
Search in Google Scholar Back to article
Jerzy Rogala, Muzyka polska XX wieku, Kraków 2000.
Search in Google Scholar Back to article
Sacrum i element narodowy w muzyce Wojciecha Kilara, red. Jolanta Skorek-Münch, Rzeszów 2017.
Search in Google Scholar Back to article
Pierre Schaeffer, Element pozawizualny w filmie, przeł. Stanisław Pazura, „Kwartalnik Filmowy” 1961 nr 2, s. 45–57.
Search in Google Scholar Back to article
Kazimierz Serocki, Rola muzyki w filmie, w: Kazimierz Serocki: wykłady, wypowiedzi, zapiski, zebrała i opracowała Iwona Lindstedt, Kraków 2022.
Search in Google Scholar Back to article
Iwona Sowińska, Polska muzyka filmowa 1945–1968, Katowice 2006.
Search in Google Scholar Back to article
Władysław Stróżewski, O możliwości sacrum w sztuce, w: N. Cieślińska (red.), Sacrum i sztuka, Kraków 1989, s. 23–38.
Search in Google Scholar Back to article
Mieczysław Tomaszewski, O muzyce polskiej w perspektywie intertekstualnej. Studia i szkice, Kraków 2005.
Search in Google Scholar Back to article
Marcin Trzęsiok, O trojakiej funkcji muzyki i języka, w: idem, Muzyka doświadczenia. Eseje i studia, Kraków 2023.
Search in Google Scholar Back to article
Maria Wilczek-Krupa, Poetyka muzyki filmowej Wojciecha Kilara, Kraków 2021.
Search in Google Scholar Back to article
Tadeusz Andrzej Zieliński, Style, kierunki i twórcy muzyki XX wieku, Warszawa 1972.
Search in Google Scholar Back to article
Szczegółowe informacje o analizowanych filmach z muzyką Kilara dostępne są w polskich i międzynarodowych bazach filmowych: Filmpolski.pl (Lalka: https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=121666; Iluminacja: https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=12128) i aFI Catalog (Bram Stoker’s Dracula: https://catalog.afi.com/Film/67037-BraM-sTokers-dracUla?cxt=filmography)
Search in Google Scholar Back to article