References
- BEHNE D., WEILER H., KYRIAKOPOULOS A. 1996. Effects of selenium deficiency on testicular morphology and function in rats. Reproduction, 106: 291–297.
- BOROWSKA K., KOPER J. 2001. Zawartość selenu ogółem w glebie po wieloletnim nawożeniu gnojowicą. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 476: 69–74.
- BORKOWSKA K., KOPER J. 2004. Zmiany zawartości selenu w glebie nawożonej gnojowicą. Roczniki Gleboznawcze, 3: 53–58.
- BOROWSKA K., KOPER J., GRABOWSKA M. 2012. Wpływ wartości nawozowej obornika w zależności od jego przechowywania na zawartość selenu i jego frakcji fitoprzyswajalnych w glebie na tle aktywności katalazowej. Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych, 54: 141–149.
- BOROWSKA K., KOPER J., KOZIK K., RUTKOWSKA A. 2014. Effect of slurry fertilization on the selenium content and catalase activity in lessive soil. Journal of Elementology, 19[3]: 649–659.
- BOROWSKA K., MALCZYK P., KĘDZIA W. 1994. Zawartość selenu w glebach uprawnych i leśnych województwa bydgoskiego. Zeszyty Naukowe. Polska Akademia Nauk. Komitet Naukowy przy Prezydium PAN Człowiek i Środowisko, 8: 33–37.
- BOROWSKA K, KOPER J, DĄBKOWSKA-NASKRĘT H. 2008. Zawartość selenu w wybranych typach gleb pomorza i kujaw na tle aktywności peroksydaz. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual, 59[1]: 52–59.
- BOROWSKA K., JANKOWIAK J. 2002. Wpływ nawożenia organicznego i zróżnicowanych dawek azotu na zawartość selenu w bulwach ziemniaka i glebie na tle jej niektórych właściwości. Acta Agrophysica, 70: 55–63.
- BORUTA A., ŚWIERCZEWSKA E., ROSZKOWSKI T. 2007. Wpływ organicznej i nieorganicznej formy selenu na skład morfologiczny jaj i zawartość selenu w masie jajecznej. Medycyna Weterynaryjna, 63: 238–241.
- BRANDT J.E., BERNHARDT E.S., DWYER G.S., DI GIULIO R. T. 2017. Selenium Ecotoxicology in Freshwater Lakes Receiving Coal Combustion Residual Effluents: A North Carolina Example. Environmental Science & Technology, 51: 2418–2426.
- BRZÓSKA F., ŚLIWINSKI B., PIETRAS M. 2018. Zawartość selenu w mleku spożywczym w Polsce. Roczniki Naukowe Zootechniki, 45[1]: 89–98.
- CASTRO D.A., SOUZA J.H.R., MORAES M.F., WILSON L., BROADLEY M. R., TARDIN A. B. B., LIMA R. M. B., SILVA K.E., WHITE P.J. 2020. Accumulation and distribution of selenium in Brazil nut tree in relation to soil selenium availability. Selenium Research for Environment and Human Health: Perspectives, Technologies and Advancements. Proceedings of the 6th International Conference on Selenium in the Environment and Human Health, October 27–30, 2019, Yangling, Xi’an, China, pp. 69–70.
- CHAŁABIS-MAZUREK A., WAŁKUSKA G., KURSA K. 2008. Zawartość selenu w organizmie owiec na tle zasobności w ten pierwiastek gleb i roślinności łąkowej makroregionu lubelskiego. X Sympozjum Trace Elements in the Enviroment, 5: 57–58.
- CHEN L., YANG F., XU J., HU Y., HU Q., ZHANG Y., PAN G. 2002. Determination of selenium concentration of rice in China and effect of fertilization of selenite and selenate on selenium content of rice. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 50: 5128–5130.
- DARECKI A., SAEID A., GÓRECKI H. 2015. Selen w perspektywie fortyfikacji roślin o znaczeniu gospodarczym dla Polski. Wiadomości chemiczne, 69, 11–12: 1067–1081.
- DIOWKSZ A., PĘCZKOWSKA B., AMBROZIAK W., WŁODARCZYK M. 1999. Wzbogacone w selen pieczywo na zakwasach. Żywność Nauka Technologia Jakość, Suplement, 6[4]: 195–203.
- DUNTAS L.H., BENVENGA S. 2015. Selenium: an element for life. Endocrine, 48: 756–775.
-
EICH-GREATOREX S., TRINE A S., ØGAARD A.F., AASEN I. 2007. Plant availability of inorganic and organic seleniumfertiliser as influenced by soil organic matter content and pH. Nutrient Cycling in Agroecosystems, 79[3]:221–23. doi:
10.1007/s10705-007-9109-3
EICH-GREATOREXS. TRINEA S. ØGAARDA.F. AASENI. 2007 Plant availability of inorganic and organic seleniumfertiliser as influenced by soil organic matter content and pH Nutrient Cycling in Agroecosystems 79 3 221 23 10.1007/s10705-007-9109-3
- FORDYCE F. 2007. Selenium Geochemistry and Health. Ambio, 36: 94–97.
https://www.jstor.org/stable/4315793 - FORDYCE F.M. 2005. Selenium deficiency and toxicity in the environment: Essentials of medical geology-impacts of the natural environment on public health London. Elsevier, pp 373–415.
- GRZEBUŁA S. 1989. Studia nad pokarmową dystrofią mięśni u źrebiąt, Rozprawa habilitacyjna. Akademia Rolnicza, Lublin, 1989.
- GUPTA M., GUPTA S. 2017. An overview of selenium uptake, metabolism and toxicity in plants. Frontiers in Plant Science, 7 [2074]: 1–14.
- HAO L, ZHANG J, ZHANG S., MA S., LI B., LONG J., FAN J., LUO K. 2020. Distribution characteristics and main influencing factors of selenium in surface soil of natural selenium-rich area: a case study in Langao County, China. Environmental Geochemistry and Health, 43: 333–346.
https://doi.org/10.1007/s10653-020-00711-2 - HARTIKAINEN H., XUE T. 1999. The promotive effect of selenium on plant growth as trigged by ultraviolet irradiation. Journal of Environmental Quality, 28: 1272–1275.
-
HARTIKAINEN H., XUE T., PIIRONEN V. 2000. Selenium as an anti-oxidant and pro-oxidant in ryegrass. Plant and Soil, 225: 193–200. doi:
10.1023/A:1026512921026.
HARTIKAINENH. XUET. PIIRONENV. 2000 Selenium as an anti-oxidant and pro-oxidant in ryegrass Plant and Soil 225 193 200 10.1023/A:1026512921026
- HAWRYLAK B. 2007. Fizjologiczna reakcja ogórka na stres zasolenia w obecności selenu. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu, 383[41]: 483–486.
- HAWRYLAK B., SZYMAŃSKA M. 2006. Selen–pierwiastek pożądany w żywieniu warzyw liściowych? Folia Horticultura, Supl. 1: 171–175.
- IZYDORCZYK G., LIGAS B., MIKUŁA K. WITEK-KROWIAK A., MOUSTAKAS K., CHOJNACKA K. 2020. Biofortification of edible plants with selenium and iodine–A systematic literature review. Science of The Total Environment, 141983.
- KABATA-PENDIAS A, PENDIAS H. 1999. Biogeochemia pierwiastków śladowych. Wyd. PWN, Warszawa.
- KAŁABUN M. 2020. Wzbogacanie w selen roślin uprawnych. Praca doktorska, Uniwersytet Warszawski.
- KRUZHEL B., BAKOWSKA M., VOVK S., NOWAKOWSKA E., SERGEI P. 2014. Selenium in the diet of ruminants. Acta Scientiarum Polonorum. Zootechnica, 13[4]:5–16.
- KUSHWAHA A., GOSWAMI L., LEE J., SONNE C., BROWN R. J., KIM K. H. 2021. Selenium in soil-microbe-plant systems: Sources, distribution, toxicity, tolerance, and detoxification. Critical Reviews in Environmental Science and Technology, 147: 1–42.
-
LIU Y.L., YUAN Y.Y., LUO K.L. 2018. Regional distribution of longevity population and elements in drinking water in Jiangjin District, Chongqing City. Biological Trace Element Research, 184:287–299. doi
10.1007/s12011-017-1159-z
LIUY.L. YUANY.Y. LUOK.L. 2018 Regional distribution of longevity population and elements in drinking water in Jiangjin District, Chongqing City Biological Trace Element Research 184 287 299 10.1007/s12011-017-1159-z
- LÓPEZ-BELLIDO F.J., SANCHEZ V., RIVAS I., LÓPEZ-BELLIDO R.J., LÓPEZ-BELLIDO L. 2019. Wheat grain selenium content as affected by year and tillage system in a rainfed Mediterranean Vertisol Field Crops Research, 233[1]: 41–48.
https://doi:10.1016/j.fcr.2019.01.006 - LUDVÍKOVÁ E., PAVLATA L, VYSKOĂIL M P. JAHN P. 2005. Selenium Status of Horses in the Czech Republic. Acta Veterinaria Brno 74: 369–375.
- LYONS GH, GENC Y, SOOLE K., STANGOULIS J. C. R., LIU F., GRAHAM R. D. 2009. Selenium increases seed production in Brassica. Plant Soil, 318:73–80
- ŁUKASZEWICZ S., POLITYCKA B. 2020. Selen w roślinach i jego wpływ na żerowanie i rozwój fitofagów. Progress in Plant Protection, 60 [2]: 119–127.
- MATOS R.P., LIMA V.M., WINDMÖLLER C. C., NASCENTES C. C. 2017. Correlation between the natural levels of selenium and soil physicochemical characteristics from the Jequitinhonha Valley (MG). Brazil. Journal of Geochemical Exploration, 172: 195–202.
- MCDOWELL L.R., VALLE G., CRISTALDI L., DAVIS P.A., ROSENDO O., WILLINSON N.S. 2002. Selenium availability and methods of selenium supplementation for grossing ruminants. Proceedings 13th Annual Florida Ruminant Nutrition Symposium, 86–102.
https://animal.ifas.ufl.edu/apps/dairymedia/rns/2002/mcdowell.pdf - MIROWSKI A. 2016. Stopień zaopatrzenia w selen wolno żyjących zwierząt z terytorium Polski. Życie Weterynaryjne, 91[03]: 166–168.
- NATASHA S.M., N.K. NIAZI, S. KHALID, B. MURTAZA, I. BIBI, M.I. RASHID NATASHA S.M., SHAHID N.M., NIAZI N.K., KHALID S., MURTAZA B., BIBI I., RASHID M.I. 2018. A critical review of selenium biogeochemical behavior in soil-plant system with an inference to human health. Environmental Pollution, 234: 915–934.
- NAVARRO-ALARCON, M., CABRERA-VIQUE, C. 2008. Selenium in food and the human body: a review. Science of the Total Environment, 400(1–3): 115–141.
- NGIGI P.B., DU L.G., MASINDE P.W., LACHAT C. 2020. Selenium deficiency risk in central Kenya highlands: an assessment from the soil to the body Environ. Geochem. Health, 42 [7]: 2233–2250
https://doi:10.1007/s10653-019-00494-1 - NICOLL A. E., NORMAN J., MACPHERSON A., ACHARYA U. 1999. Association of reduced selenium status in the aetiology of recurrent miscarriage. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 106[11]: 1188–1191.
- PASIECZNA A. 2018. Kartograficzne badania geochemiczne w Polsce. Przegląd geologiczny, 66 [6]: 334–352.
- PATORCZYK-PYTLIK B., CALÓW J., KARMOWSKA K. 2015. Wpływ nawożenia oraz dodatku EMFARMA™ na plon oraz pobranie selenu przez gorczycę białą. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocawiu: Rolnictwo, [611]: 53–63.
- PATORCZYK-PYTLIK B., ZIMOCH A. 2011. The effect of soil fertilization with phosphorus on the content of selenium in white mustard plants [Sinapsis alba L.]. Nawozy i Nawożenie, 43: 67–74.
- PILON-SMITS E.A., QUINN C.F. 2010. Selenium metabolism in plants. In Cell biology of metals and nutrients Springer, Berlin, Heidelberg, pp. 225–241.
- PIOTROWSKA M. 1984. Zawartość selenu w uprawnych glebach Polski. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual, 35[1]: 23–31
- PUZANOWSKA-TARASIEWICZ H., KUŹMICKA L., TARASIEWICZ M. 2009. Funkcje biologiczne pierwiastków i ich związków. II. Selen, seleniany, związki selenoorganiczne. Polski Merkuriusz Lekarski, 159: 249–252.
- RATAJCZAK M., GIETKA-CZERNEL M. 2020. Sonoelastography in the diagnosis of thyroid focal lesions. Wiedza Medyczna, 2(2): 16–22.
-
RAYMAN M.P. 2000. The importance of selenium to human health. Lancet, 356: 233–241. doi:
10.1016/S0140-6736[00]02490-9
RAYMANM.P. 2000 The importance of selenium to human health Lancet 356 233 241 10.1016/S0140-6736[00]02490-9
-
RAYMAN M.P. 2002. The argument for increasing selenium intake. Proceedings of the Nutrition Society, 61: 203–215 doi:
10.1079/PNS2002153
RAYMANM.P. 2002 The argument for increasing selenium intake Proceedings of the Nutrition Society 61 203 215 10.1079/PNS2002153
-
REID M.E., STRATTON M.S., LILLICO A.J., FAKIH M., NATARAJAN R., CLARK L.C., MARSHALL J.R. 2004. A raport of high-dose selenium supplementation: response and toxicities. Journal of trace Elements in Medicine and Biology, 18[1]:69–74. doi:
10.1016/j.jtemb.2004.03.004
REIDM.E. STRATTONM.S. LILLICOA.J. FAKIHM. NATARAJANR. CLARKL.C. MARSHALLJ.R. 2004 A raport of high-dose selenium supplementation: response and toxicities Journal of trace Elements in Medicine and Biology 18 1 69 74 10.1016/j.jtemb.2004.03.004
- SAGER M. 2006. Selenium in agriculture, food, and nutrition. Pure and Applied Chemistry, 78: 111–133.
- SHAO Y., CAI C., ZHANG H., FU W., ZHONG X., TANG S. 2018. Controlling factors of soil selenium distribution in a watershed in Se-enriched and longevity region of South China. Environmental Science and Pollution Research, 25(20): 20048–20056.
- SHAHID M., NIAZI N. K., KHALID S., MURTAZA B., BIBI I., RASHID M. I. 2018. A critical review of selenium biogeochemical behavior in soil-plant system with an inference to human health. Environmental Pollution, 234: 915–934.
- SKOCZYLAS Ł., LISZKA-SKOCZYLAS M., ŻMUDZIŃSKI D., RUDNIK D. 2014. Biofortyfikacja roślin uprawnych jako metoda walki z deficytem składników mineralnych w diecie człowieka: w Składniki bioaktywne surowców i produktów roślinnych.
- SKOCZYLIŃSKI M., PATORCZYK-PYTLIK B. 2006. Zawartość selenu w glebach użytków zielonych okolic Wroclawia. Fragmenta Agronomica, 23[4]: 156–164.
- SONG T., SU X., HE J., LIANG Y., ZHOU T., LIU C. 2018. Selenium [Se] uptake and dynamic changes of Se content in soil–plant systems. Environmental Science and Pollution Research, 25[34]: 34343–34350.
- SZUCIK K., GONDEK M., BELKOT Z., KURSA K. 2014. Zawartość selenu w mięśniach i narządach wewnętrznych koni rzeźnych w zależności od ich wieku i płci. Żywność Nauka Technologia Jakość, 5 [96]: 63–71.
- TOMZA-MARCINIAK A., BAKOWSKA M., PILARCZYK B., SEMENIUK M., HENDZEL D., UDALA J., BALICKA-RAMISZ A., TYLKOWSKA A. 2010. Stężenie selenu w glebie i wybranych narządach saren [Capreolus capreolus] z terenu województwa wielkopolskiego. Acta Scientiarum Polonorum. Zootechnica, 9[4]: 251–259.
- TUFARELLI V, CAZZATO E, CECI E., LAUDADIO V. 2016. Selenium-fertilized Tritordeum [× Tritordeum Ascherson et Graebner] as dietary selenium supplement in laying hens: Effects on egg quality. Biological Trace Element Research, 173 [1]: 219–224.
- ULEWICZ-MAGULSKA B. 2008. Selen w roślinach surowych leczniczych, zawartość, rozmieszczenie i wzajemne relacje z innymi pierwiastkami [rozprawa doktorska]
https://pbc.gda.pl/Content/4936/ulewicz_magulska_062426.pdf - VICKERMAN D.B., YOUNG J.K., TRUMBLE J.T. 2002. Effect of selenium-treated alfalfa on development, survival, feeding, and oviposition preferences of Spodoptera exigua [Lepidoptera: Noctuidae]. Environmental Entomology, 31 [6]: 953–959. Volume 392, Issues 2–3: 252–261
- WANG Q.S., LUO J., CAI L.M., MU G.Z., WANG H.Z., JIANG H.H., WANG S., HE M.H. 2018. Distribution of soil selenium and its influential factors in Jiexi County, Guangdong Province. Soils, 50 [6]:1126–1133
-
WHANGER P.D. 2004. Selenium and its relationship to cancer: an update. British Journal of Nutrition, 91: 11–28. doi:
10.1079/BJN20031015.
WHANGERP.D. 2004 Selenium and its relationship to cancer: an update British Journal of Nutrition 91 11 28 10.1079/BJN20031015
- YANG C, YAO H, WU Y. SUN G., YANG W., LI Z., SHANG L. 2021. Status and risks of selenium deficiency in a traditional selenium-deficient area in Northeast China. Science of The Total Environment, 762: 144103.
doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144103 . - ZAGRODZKI P. 2000. Selen w żywieniu człowieka. Cz.I. Zawartość selenu w żywności, zalecane i rzeczywiste spożycie selenu. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 3:209–214.
- ZHU J.M., WANG N., LI S.H., LI L., SU H.C., LIU C.X. 2008. Distribution and transport of selenium in Yutangba, China: Impact of human activities. Science of The Total Environment
- ŻARCZYŃSKA K., SOBIECH P., RADWIŃSKA J., RĘKAWEK W. 2013. Effects of selenium on animal health. Journal of Elementology, 18[2]: 329–340.