Geneza form marginalnych w Pradolinie Noteci-Warty koło Szamocina, północno-wschodnia Wielkopolska

Leszek Kasprzak

doi:10.12657/landfana-044-005

.blurhash-client-img { display: none !important; }

Geneza form marginalnych w Pradolinie Noteci-Warty koło Szamocina, północno-wschodnia Wielkopolska

Landform Analysis

Volume 44 (2025): Issue 1 (December 2025)

By: Leszek Kasprzak

Open Access

|Dec 2025

Abstract

W pracy przedstawiono wyniki badań geomorfologicznych na podstawie materiałów zebranych w trakcie kartowania geologicznego arkusza Szamocin (315) Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1: 50 000. Na mapie geomorfologicznej w skali 1: 100 000 wydzielono sześć głównych kategorii form ukształtowanych w okresie zlodowacenia wisły i w holocenie. Szczegółowo omówiono rozmieszczenie form glacjalnych i fluwioglacjalnych. Stwierdzono, że pier-wotnie obszar pradoliny stanowił strefę marginalną lądolodu. Zapisem tego okresu są formy morenowe występujące po północnej i południowej stronie pradoliny oraz osady fluwioglacjalne na górnych terasach Noteci. Zasugerowano związek lokalizacji pradoliny z dłuższym postojem czoła lądolodu na linii moren nadnoteckich.

References

Assman P., 1913. Aufnahmebericht zu den Bl. Gollantsch un Margonin. Jb. Preuss. Geol. Landesanst, 24.
Search in Google Scholar Back to article
Borówko-Dłużakowa Z., 1962. Ekspertyza palinologiczna organogenicznych próbek z profilów Nakło i Jeziorak. Centralne Archiwum Geologiczne, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
Search in Google Scholar Back to article
Cramer R., 1915a. Erlauterungen zur Geologische Karte v. Preussen u. Benachbarten Bundesstaaten, Blatt Zelice. Kgl. Preuss. Geol. Landesanst.
Search in Google Scholar Back to article
Cramer R., 1915b. Erlauterungen zur Geologischen Karte v. Preussen u. Benachbarten Bundesstaaten, Blatt Budsin. Kgl. Preuss. Geol. Landesanst.
Search in Google Scholar Back to article
Gadomska S., 1957. Utwory trzeciorzędowe i czwartorzędowe doliny Noteci w okolicach Krostkowa i Osieka nad Notecią koło Wyrzyska. Biuletyn Instytutu Geologicznego 118.
Search in Google Scholar Back to article
Galon R., 1934. Dolina dolnej Wisły. Jej kształt i rozwój na tle budowy geologicznej dolnego Powiśla. BadaniaFizjograficzne Polski Północno-Zachodniej 12–13.
Search in Google Scholar Back to article
Galon R., 1952a. Formy polodowcowe okolic Więcborka. Studia Societatis Scientiarum Torunensis Sec. C, 1(5): 91–115.
Search in Google Scholar Back to article
Galon R., 1952b. O fazach postoju lądolodu na obszarze Pomorza. Księga Pamiątkowa Towarzystwa Naukowego w Toruniu.
Search in Google Scholar Back to article
Galon R., 1953. Z zagadnień geomorfologii czwartorzędu Niżu Polskiego. Przegląd Geograficzny 25(2).
Search in Google Scholar Back to article
Galon R., 1961. Morphology of the Noteć-Warta ice streamway. Prace Geograficzne Instytutu Geografii PAN 2.
Search in Google Scholar Back to article
Jentzsch A., 1896. Neue Gesteins-Aufschlüsse in Ost-und West-preussen. Jahrb. Preuss. Geol. Landesanst., 17.
Search in Google Scholar Back to article
Karaszewski W., 1973. Warunki występowania osadów interglacja-łu eemskiego w Nakle. Kwartalnik Geologiczny 17(4): 803–809.
Search in Google Scholar Back to article
Kasprzak L., 2003. Model sedymentacji lądolodu vistuliańskiego na Nizinie Wielkopolskiej. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Search in Google Scholar Back to article
Kasprzak L., 2017. Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski 1: 50 000. Arkusz Szamocin (315). Ministerstwo Środowiska. Warszawa.
Search in Google Scholar Back to article
Kasprzak L., 1995. Projekt badań geologicznych dla arkusza Szamocin i Wyrzysk Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000. Poznań.
Search in Google Scholar Back to article
Keilhack K., 1907. Ergebnisse von Bohtungen Mitt. Aus dem Bohrarchiv. D. K. Geol. L.- A. Jahrb. D. K. Geol. L-A v. B-A fur 1904. 25, Berlin.
Search in Google Scholar Back to article
Keilhack K., 1910. Ergebnisse von Bohtungen Mitt. Aus dem Bohrarchiv. D. K. Geol. L.- A. Jahrb. D. K. Geol. L-A v. B-A fur 1907. 28, Berlin.
Search in Google Scholar Back to article
Kondracki J., 1978. Geografia fizyczna Polski. PWN, Warszawa.
Search in Google Scholar Back to article
Korn J., 1915a. Erlauterungen zur Geologische Karte v. Preussen u. Benachbarten Bundesstaaten, Blatt Markstadt. Kgl. Preuss. Geol. Landesanst.
Search in Google Scholar Back to article
Korn J., 1915b. Erlauterungen zur Geologische Karte v. Preussen u. Benachbarten Bundesstaaten, Blatt Bulowsthal. Kgl. Preuss. Geol. Landesanst. Kozarski S. 1962. Recesja ostatniego lądolodu z północnej części Wysoczyzny Gnieźnieńskiej a kształtowanie się pradoliny Note-ci-Warty. Prace Komisji Geograficzno-Geologicznej PTPN 2(3): 1–154.
Search in Google Scholar Back to article
Kozarski S., 1965. Zagadnienie drogi odpływu wód pradolinnych z zachodniej części pradoliny Noteci-Wart. Prace Komisji Geograficzno-Geologicznej PTPN 5(1): 1–98.
Search in Google Scholar Back to article
Kozarski S., Szupryczyński J., 1958. Terasy pradolinne Noteci między Nakłem a Miliczem. Przegląd Geograficzny, 30(4). Krygowski B., 1953. Materiały Archiwum Wierceń. V, 1, ark Poznań.
Search in Google Scholar Back to article
Krygowski B., 1956. O dwóch nowych podziałach na regiony geograficzne Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej. Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią III.
Search in Google Scholar Back to article
Krygowski B., 1961. Geografia fizyczna Niziny Wielkopolskiej, cz. I, Geomorfologia. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań.
Search in Google Scholar Back to article
Maas G., 1901. Uber Endmoranen in Westpreussen und angrenzenden Gebieten. Jahrbuch der Königlich Preussischen Geologischen Landesanstalt und Bergakademie zu Berlin für das Jahr. 21.
Search in Google Scholar Back to article
Przybylski T., 1961. Późny glacjał w Pradolinie Toruńsko-Eberswaldzkiej. Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią 8: 57–90.
Search in Google Scholar Back to article
Rühle E., 1954. Profil geologiczny utworów czwartorzędowych w Śmielinie koło Nakła na Pomorzu. Biul. Inst. Geol., 60.
Search in Google Scholar Back to article
Solon J., Borzyszkowski J., Bidłasik M., Richling A., Badora K., Balon J., Brzezińska-Wójcik T., Chabudziński Ł., Dobrowolski R., Grzegorczyk I., Jodłowski M., Kistowski M., Kot R., Krąż P., Lechnio J., Macias A., Majchrowska A., Malinowska E., Migoń P., Myga-Piątek U., Nita J., Papińska E., Rodzik J., Strzyż M., Terpiłowski S., Ziaja W.,, 2018, Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data. Geographia Polonica 91(2): 143–170.
Search in Google Scholar Back to article
Środoń A., 1954. Interglacjalny torf ze Śmielina koło Nakła na Pomorzu. Biuletyn Instytutu Geologicznego 69, Z badań czwartorzędu w Polsce 5: 153–158.
Search in Google Scholar Back to article
Srokowski S., 1927. Zdyzlokowane warstwy lodowcowe z okolic Szamocina. Przegląd Geologiczny, 7.
Search in Google Scholar Back to article
Szupryczyński J., 1957. Wybrane zagadnienia z badań geomorfologicznych na arkuszu Wyrzysk mapy 1:25 000. Dokumentacja Geogr., 3.
Search in Google Scholar Back to article
Uniejewska M., Włodek M., 1977. Zagadnienie stratygrafii plejstocenu okolic Nakła. Kwartalnik Geologiczny 21.
Search in Google Scholar Back to article
Włodek M., 1980. Młodszy plejstocen w rejonie Nakła nad Note-cią. Przegląd Geologiczny 8: 453–456.
Search in Google Scholar Back to article
Wodziczko A., 1948. Materiały do stratygrafii i analizy pyłkowej osadów w Pradolinie Noteci. Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią 1: 129–153.
Search in Google Scholar Back to article
Woldstedt P., 1932. Uber Randlagen der letzten Vereisung In Ostdeutschland un Polen Und uber die Herausbildung des Netze--Warthe Urstromtales. Jb. Preuss. Geol. Landesnsanst. 52. Woldstedt P., 1935. Erlauterungen zur geologiach-morphologischen Ubersichtskarte des norddeutschen Vereisungsgebietes im Masstab 1 : 500 000. Preuss. Geol. Landesanst.
Search in Google Scholar Back to article
Zwierzycki J., 1949. Geologia złóż węgla brunatnego. Główny Instytut Paliw Naturalnych, Katowice.
Search in Google Scholar Back to article

Articles in this issue

DOI: https://doi.org/10.12657/landfana-044-005 | Journal eISSN: 1429-799X

Journal RSS Feed

Language: English

Page range: 89 - 96

Submitted on: Nov 10, 2025

Accepted on: Dec 20, 2025

Published on: Dec 20, 2025

Published by: Association of Polish Geomorphologists

In partnership with: Paradigm Publishing Services

Keywords:

moreny czołowe,

formy po wałach lodowo-morenowych,

terasy,

dynamika lądolodu wisły,

Pradolina Noteci-Warty

Related subjects:

Geosciences,

Geology and mineralogy,

Geography,

Remote sensing,

Geosciences, other

© 2025 Leszek Kasprzak, published by Association of Polish Geomorphologists
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 License.

Volume 44 (2025): Issue 1 (December 2025)